سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
43
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
وى در 15 شعبان 1313 ه ق در شهر يزد پا به عرصهء وجود نهاد . فردى عالم و متفكر و داراى شخصيت و قدرت جاذبهء عجيبى بود و از شاگردان برجستهء آقاى نايينى به شمار مىرفت . او در علم فقه ، اصول ، حديث ، تفسير و فلسفهء قديم و جديد متبحر بود و مقام علمى را تا سطح علامه كاشانى و هبة الدّين شهرستانى به دست آورد . مدت مديدى در دانشگاه ميسور و رامپور به خدمات دينى و فرهنگى اشتغال داشت . وى قبل از تأسيس پاكستان به كراچى رفت و كارهاى تبليغى خود را آغاز كرد ، مجالس وى جاى مناسب براى نوجوانان روشنفكر بود و پيرامون مسايل جديد دينى بحث و گفتگو مىشد و نوجوانان و نسل جديد به اينگونه مسايل از خود علاقه نشان مىدادند و مولانا را دوست مىداشتند ، چرا كه او فردى فاضل و مورد تأييد علما بود . وى به امور تجارت مىپرداخت ، ولى اين حرفه هيچگاه مانع كار و فعاليتهاى دينى او نمىشد . كتابهايى چند نيز به زبانهاى فارسى و انگليسى نوشت كه بيشتر جنبههاى عقيدتى ، دينى و مذهبى دارد از جمله مىتوان به تفسير قرآن مجيد همراه با حواشى و اصلاحات او اشاره كرد كه از سوى برادران حبيب به زيور چاپ آراسته شده و در اختيار مردم قرار گرفته است . مولانا در 17 ژوئيه 1973 م مطابق با 16 جمادى الثانى 1393 ه ق در كراچى وفات يافت و در گورستان باغ خراسان به خاك سپرده شد . آقا على ، شمس : ر . ك : محمّد على حسن . آقا محمّد 1240 ه ق / 1824 م 1290 ه ق / 1873 م مولوى آقا محمّد از ديار عظيمآباد بود و براى تحصيل علم به شهرهاى مختلف سفر كرد . در بنارس به منظور كسب دانش به خدمت مولانا گلشن على ( درگذشته به سال 1291 ه ق ) رسيد . پس از آن ، مدرك علوم دينى را در لكنهو به دست آورد و در صاحب گنج ( گيا ) در محضر مولوى غلام حسين بنارسى دروس رياضى ، جغرافيا ، هيئت را فراگرفت و رياضى را در خدمت پيارهلال و شرح ملا صدرا را در محضر راجه منوهرلال تكميل كرد . علاوه بر فلسفه و منطق به فقه علاقهء وافر داشت . مولانا آقا محمّد ، فردى عابد ، زاهد ، قانع و متوكّل و در عين حال از هوش و استعداد خاصّى